موضوعات تأثیرگذار

فهرست

خاستگاه نظری برخی از حوزه‌های ارزیابی تأثیرات

موضوعات ارزیابی تأثیرات را می‌توان به اختصار این‌گونه توصیف کرد:

• پروژه‌ها و برنامه‌ها

  در حوزه اثربخشی معطوف به میزان تحقق اهداف / در حوزه ارزیابی تأثیرات جانبی معطوف مجوزها و الزامات طرح شده توسط نهادهای مختلف

• محصولات و خدمات

  در حوزه اثربخشی معطوف به میزان تحقق اهداف / در حوزه ارزیابی تأثیرات جانبی معطوف مجوزها و الزامات طرح شده توسط نهادهای مختلف

• قوانین و سیاست‌ها

  ارزیابی هدف‌محور و در برخی موارد ارزیابی زمینه‌محور قوانین با استفاده از روش‌هایی نظیر تحلیل هزینه-فایده

• شرکت‌ها و صنایع

  معطوف به تأثیرات جانبی در حوزه‌های اجتماعی، زیست‌محیطی و راهبری، و معطوف به اهداف شرکت‌ها در حوزه سرمایه‌گذاری تأثیرگذار

• فناوری‌های نوظهور

  ارزیابی فرصت و چالش‌های فناوری‌های نوین در حوزه‌های مختلف برای سیاست‌گذاران

• پژوهش و نوآوری

  معطوف به تأثیرات این پژوهش‌ها برای جامعه و محیط‌زیست

• رسانه و محتوا

  معطوف به تأثیرات رسانه‌ها بر مردم

اشتراک و افتراق

رویکردهای ارزیابی تأثیرات در حوزه‌های مختلف از یک جنس نیستند بلکه در برخی مواقع می‌توانند مکمل یک‌دیگر تلقی شوند. به عنوان مثال، پژوهش و نوآوری مسئولانه بیشتر بر فرآیند اجرای این فعالیت‌ها تمرکز دارد، در حالی که ارزیابی‌های اجتماعی و زیست‌محیطی پروژه‌ها به دنبال بررسی پیامدهای حاصل شده هستند. همچنین یک موضوع را می‌توان از حیث‌های مختلفی نظیر محصول بودن یا فناوری بودن یا وجوه دیگر مورد توجه قرار داد که انتخاب رویکرد مناسب با توجه به مقتضیات مسئله صورت می‌گیرد. به عنوان مثال، هنگامی که از ارزیابی یک محصول با ویژگی‌های مشخص صحبت می‌شود نگاه محصول‌محور و هنگامی که از ارزیابی یک فناوری با ویژگی‌های کلی صحبت می‌شود نگاه فناوری‌محور بر آن حاکم است. بنابراین نمی‌توان با طیف گوناگون پژوهش‌های ارزیابی تأثیرات به شیوه‌ای یکسان و مکانیکی رفتار کرد.

تشخیص موضوع تأثیرگذار

در یک فعالیت ارزیابی تأثیرات ممکن است تشخیص دقیق موضوع تأثیرگذار تا حدی مناقشه‌برانگیز باشد. به عنوان مثال، موضوع تأثیرگذار در «پروژه پژوهشی برای پایلوت یک محصول نوآورانه» می‌تواند یک پروژه، یک پژوهش، یک فناوری یا یک محصول در نظر گرفته شود. برخی از این دیدگاه‌ها بر وجوه متمایزی از تأثیرات تمرکز دارند و مکمل یکدیگر هستند. به عنوان مثال، دیدگاه پروژه‌محور بیشتر بر تحقق اهداف پروژه تأکید دارد، پژوهش مسئولانه به شیوه پژوهش کردن توجه می‌کند، نگاه فناورانه به فرصت‌ها و چالش‌های برخاسته از جریان فناوری می‌پردازد، و نگاه محصول‌محور به جزئیات تأثیرات اجتماعی یا زیست‌محیطی خروجی‌ها اهمیت می‌دهد.

باید دقت داشت که ارزیابی تأثیرات در هر یک از حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی در حالت مطلوب باید توسط کارشناسان حوزه‌های مذکور صورت گیرد. به عنوان مثال، اتحادیه اروپا برای ارزیابی تأثیرات قوانین در صورتی که موضوع را نیازمند ارزیابی عمیق در برخی زمینه‌ها ببیند، آن را به واحدهای مسئول در دپارتمان‌های مرتبط ارجاع می‌دهد.