ارزیابی تأثیرات پروژهها: تفاوت بین نسخهها
| سطر ۶: | سطر ۶: | ||
در حوزه فاوا نگاهی به خروجی پژوهشهای ارزیابی تأثیرات پروژههای [[فاوا برای توسعه]] نشان میدهد که روشهای مرسوم برای ارزیابی اثربخشی آنها اغلب اختصاص به این حوزه ندارند و مبانی نظری آنها مستقل از موضوع فاوا مطرح شده است. بنابراین از حیث ارزیابی اثربخشی پروژهها نمیتوان تفاوت خاصی میان حوزه فاوا و غیرفاوا قائل شد. | در حوزه فاوا نگاهی به خروجی پژوهشهای ارزیابی تأثیرات پروژههای [[فاوا برای توسعه]] نشان میدهد که روشهای مرسوم برای ارزیابی اثربخشی آنها اغلب اختصاص به این حوزه ندارند و مبانی نظری آنها مستقل از موضوع فاوا مطرح شده است. بنابراین از حیث ارزیابی اثربخشی پروژهها نمیتوان تفاوت خاصی میان حوزه فاوا و غیرفاوا قائل شد. | ||
| − | == | + | == ارزیابی تأثیرات جانبی == |
| − | طی نیمقرن اخیر، پیامدهای خواسته یا ناخواسته پروژههای بزرگ به ویژه در حوزههایی نظیر انرژی، حملونقل، کشاورزی و شهرسازی مورد توجه پژوهشگران بوده است. با درس گرفتن از تجربیات نامطلوب برخی از این طرحها، اکنون بسیاری از نهادهای حاکمیتی یا تأمینکنندگان مالی پروژههای بزرگ، مجریان را ملزم به ارائه پیوستهای اجتماعی و زیستمحیطی برای ارزیابی و مدیریت پیامدهای سوء این پروژهها کردهاند. ارزیابی | + | طی نیمقرن اخیر، پیامدهای خواسته یا ناخواسته پروژههای بزرگ به ویژه در حوزههایی نظیر انرژی، حملونقل، کشاورزی و شهرسازی مورد توجه پژوهشگران بوده است. با درس گرفتن از تجربیات نامطلوب برخی از این طرحها، اکنون بسیاری از نهادهای حاکمیتی یا تأمینکنندگان مالی پروژههای بزرگ، مجریان را ملزم به ارائه پیوستهای اجتماعی و زیستمحیطی برای ارزیابی و مدیریت پیامدهای سوء این پروژهها کردهاند. این گونه ارزیابی اغلب از آن به Impact Assessment یاد میشود، به معنای فرآیند شناسایی و مدیریت مسائل اجتماعی یا زیستمحیطی (و در برخی موارد مسائل اقتصادی) حاصل از اجرای یک پروژه است که با مشارکت مخاطبان تأثیرپذیرفته از پروژه به انجام میرسد. این فعالیت میتواند در کل چرخه پروژه، از مراحل آغازین تا پس از استقرار نهایی صورت پذیرد و بنابراین میتواند به صورت گذشتهنگر یا آیندهنگر تعریف شود. برای انجام این فعالیت میتوان به مجموعه متنوعی از نظریهپردازیها، روالها، موردکاویها و اصول اجرایی در ادبیات این حوزه پژوهشی رجوع کرد که توسط نهادهای متولی نظیر [[انجمن بینالمللی ارزیابی تأثیرات]] تألیف یا گردآوری شدهاند. انواع [[استانداردها و مجوزها]] نیز برای کاهش تأثیرات نامطلوب جانبی نیز برای پروژهها و همچنین محصولات و خدمات تدوین شده است. |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | [[مجوزها | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| + | در عرصه فاوا نیز به تأثیرات اجتماعی همچون امنیت و حریم خصوصی کاربران در انجام پروژهها توجه میشود. توجه به ارزیابی تأثیرات زیستمحیطی پروژههای فاوا از بلوغ بیشتری نسبت به دو حوزه اقتصادی و اجتماعی برخوردار است و موضوعاتی از قبیل مصرف انرژی یا زبالههای الکترونیکی از دیرباز مورد توجه محققان بوده است. [[اتحادیه بینالمللی مخابرات]] چارچوبی برای دستهبندی استانداردهای زیستمحیطی پروژهها و محصولات فاوا ارائه کرده است. | ||
[[رده:چارچوب ارزیابی تأثیرات]] | [[رده:چارچوب ارزیابی تأثیرات]] | ||
[[رده:موضوعات تأثیرگذار]] | [[رده:موضوعات تأثیرگذار]] | ||
نسخهٔ ۲۰ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۷:۰۰
ارزیابی تأثیرات پروژهها میتواند ناظر به اهداف تعیین شده پروژهها و ارزیابی اثربخشی آنها باشد، و یا تأثیرات جانبی بر موضوعات مختلف اجتماعی و زیستمحیطی را بررسی کند.
ارزیابی اثربخشی
بررسی میزان دستیابی به اهداف از پیش تعیین شده و تأثیرات اصلی یک پروژه توسط روالهای ارزیابی اثربخشی انجام میشود. این شیوه در ابتدا برای پروژهها و طرحهای توسعهای در کشورها یا مناطق محروم به کار گرفته شد، اما امروز بخشی از روال پایش و ارزیابی انواع برنامهها و پروژهها در کشورهای مختلف به شمار میرود.
در حوزه فاوا نگاهی به خروجی پژوهشهای ارزیابی تأثیرات پروژههای فاوا برای توسعه نشان میدهد که روشهای مرسوم برای ارزیابی اثربخشی آنها اغلب اختصاص به این حوزه ندارند و مبانی نظری آنها مستقل از موضوع فاوا مطرح شده است. بنابراین از حیث ارزیابی اثربخشی پروژهها نمیتوان تفاوت خاصی میان حوزه فاوا و غیرفاوا قائل شد.
ارزیابی تأثیرات جانبی
طی نیمقرن اخیر، پیامدهای خواسته یا ناخواسته پروژههای بزرگ به ویژه در حوزههایی نظیر انرژی، حملونقل، کشاورزی و شهرسازی مورد توجه پژوهشگران بوده است. با درس گرفتن از تجربیات نامطلوب برخی از این طرحها، اکنون بسیاری از نهادهای حاکمیتی یا تأمینکنندگان مالی پروژههای بزرگ، مجریان را ملزم به ارائه پیوستهای اجتماعی و زیستمحیطی برای ارزیابی و مدیریت پیامدهای سوء این پروژهها کردهاند. این گونه ارزیابی اغلب از آن به Impact Assessment یاد میشود، به معنای فرآیند شناسایی و مدیریت مسائل اجتماعی یا زیستمحیطی (و در برخی موارد مسائل اقتصادی) حاصل از اجرای یک پروژه است که با مشارکت مخاطبان تأثیرپذیرفته از پروژه به انجام میرسد. این فعالیت میتواند در کل چرخه پروژه، از مراحل آغازین تا پس از استقرار نهایی صورت پذیرد و بنابراین میتواند به صورت گذشتهنگر یا آیندهنگر تعریف شود. برای انجام این فعالیت میتوان به مجموعه متنوعی از نظریهپردازیها، روالها، موردکاویها و اصول اجرایی در ادبیات این حوزه پژوهشی رجوع کرد که توسط نهادهای متولی نظیر انجمن بینالمللی ارزیابی تأثیرات تألیف یا گردآوری شدهاند. انواع استانداردها و مجوزها نیز برای کاهش تأثیرات نامطلوب جانبی نیز برای پروژهها و همچنین محصولات و خدمات تدوین شده است.
در عرصه فاوا نیز به تأثیرات اجتماعی همچون امنیت و حریم خصوصی کاربران در انجام پروژهها توجه میشود. توجه به ارزیابی تأثیرات زیستمحیطی پروژههای فاوا از بلوغ بیشتری نسبت به دو حوزه اقتصادی و اجتماعی برخوردار است و موضوعاتی از قبیل مصرف انرژی یا زبالههای الکترونیکی از دیرباز مورد توجه محققان بوده است. اتحادیه بینالمللی مخابرات چارچوبی برای دستهبندی استانداردهای زیستمحیطی پروژهها و محصولات فاوا ارائه کرده است.