ارزیابی

ارزیابی می‌تواند متناظر با چنین واژگانی در زبان انگلیسی تلقی شود:

• Assessment
• Evaluation
• Measurement
• Analysis
• Appraisal
• …

در برخی موارد «تحلیل» به معنای «ارزیابی» به کار می‌رود و موضوعی نظیر «ارزیابی تأثیرات قوانین» در برخی مراجع با عنوان «تحلیل تأثیرات قوانین» مورد اشاره قرار می‌گیرد. در اینجا لازم است تفاوت میان ارزیابی (Assessment)، ارزشیابی (Evaluation) و اندازه‌گیری یا سنجش (Measurement) مورد اشاره قرار گیرد. هرچند که این سه واژه تا حدی با یکدیگر همپوشانی دارند و در بسیاری از متون به جای یکدیگر استفاده می‌شوند، اما در برخی منابع به تفاوت‌های میان آن‌ها اشاره شده است. به عنوان مثال، در حوزه آموزش این سه واژه این‌گونه مقایسه می‌شوند [1]: سنجش به فرآیند اندازه‌گیری خصیصه‌ها یا ابعاد موضوعات توسط ابزارها اشاره دارد، ارزیابی فرآیندی است که دانش یادگیرندگان را پیرامون یک هدف یا موضوع بررسی می‌کند، و ارزشیابی به قضاوت یک وضعیت و برآوردهایی همچون مناسب بودن، خوب بودن، معتبر بودن و قانونی بودن می‌پردازد. به عنوان مثال، فاصله را می‌توان سنجید، یادگیری را می‌توان ارزیابی کرد، و نتایج را می‌توان بر اساس برخی معیارها ارزشیابی کرد و آن را خوب یا بد نامید. به طور کلی‌تر می‌توان تفاوت‌های این سه واژه را بدین صورت نگاه کرد:

• سنجش عمدتاً با مقولاتی همچون اعداد و کمیّت‌ها و ابزارهایی نظیر آزمون و درجه‌بندی سروکار دارد.
• ارزیابی نگاهی تکوینی/مستمر/سازنده دارد و به دنبال ارتقای کارایی عملکرد فعلی است.
• ارزشیابی نگاهی تجمعی/گذشته‌نگر/پسینی دارد، به دنبال قضاوت بر مبنای معیارها است و مشخص می‌کند استانداردها لحاظ شده‌اند یا خیر.

در ادبیات حوزه ارزیابی تأثیرات، هر دو واژه ارزیابی و ارزشیابی به صورت ارزیابی مورد استفاده قرار می‌گیرند و دقت لغوی در این زمینه چندان صورت نمی‌گیرد. بنابراین در این دانشنامه نیز همواره از واژه ارزیابی استفاده می‌شود و در برخی موارد برای تأکید بر معنا به معادل انگلیسی آن اشاره می‌شود.