اداره ارزیابی تأثیرات اجتماعی و فرهنگی
اداره ارزیابی تأثیرات اجتماعی و فرهنگی ذیل معاونت امور اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران وظیفه تدوین پیوستهای اجتماعی و فرهنگی را برای پروژههای شهرداری تهران بر عهده دارد.
تاریخچه
مطالعات ارزیابی تأثیرات اجتماعی در ایران با بررسی عوارض اجتماعی سدسازی در میانه دهه هفتاد آغاز شد، اما نقطه عطف این جریان در سال ۱۳۸۶ با تأکید مقام معظم رهبری بر ارائه پیوست فرهنگی طرحهای مختلف کشوری رقم خورده است. در طول این سالها موضوع پیوست اجتماعی-فرهنگی برای طرحها و برنامههای توسعهای کشور کمابیش مورد توجه بوده و نهادهای مختلفی بر آن متمرکز شدهاند. همچنین موضوع پیوست فرهنگی به عنوان نخستین بند سیاستهای کلی برنامه پنج ساله پنجم کشور در سال ۱۳۸۹ مصوب شد. قانون پنجساله ششم توسعه کشور نیز تدوین پیوست اجتماعی را برای طرحهای کلان توسعهای در بند دوم ماده ۸۰ (ذیل عنوان پیشگیری از آسیبهای اجتماعی) الزامی کرده است:
ماده ۸۰ ـ دولت مكلـف است طبق قوانين مربوطه و مصوبات شوراي اجتماعي به منظور پيشگيري و كاهش آسيبهاي اجتماعي، نسبت به تهيه طرح جامع كنترل و كاهش آسيبهاي اجتماعي با اولويت اعتياد، طلاق، حاشيهنشيني، كودكان كار و مفاسد اخلاقي مشتمل بر محورهاي ذيل اقدام كند به گونهاي كه آسيبهاي اجتماعي در انتهاي برنامه به بيست و پنج درصد ميزان كنوني كاهش يابد:
- الف ـ پيشگيري
- ...
- تهيه و تدوين پيوستهاي اجتماعي در طراحي كليه برنامههاي كلان توسعهاي، ملي و بومي با توجه به آثار محيطي آنها و به منظور كنترل آثار يادشده و پيشگيري از ناهنجاريها و آسيبهاي اجتماعي با تصويب شوراي اجتماعي كشور
بر همین اساس، آئیننامه تهیه و تدوین پیوست اجتماعی در طراحی کلیه برنامههای کلان توسعهای، ملی و بومی در تیرماه سال ۱۳۹۹ توسط دولت تصویب و به دستگاههای اجرایی ابلاغ شده است. در کنار مصوبات ارزیابی تأثیرات اجتماعی طرحهای توسعه، ارزیابی تأثیرات اجتماعی قوانین وضع شده توسط قوه مقننه نیز امری ضروری است، اما به نظر نمیرسد تاکنون گامهای موثری در این زمینه در مجلس شورای اسلامی برداشته شده باشد. شهرداری تهران از جمله سازمانهایی به شمار میرود که در یک دهه اخیر اقدامات قابل توجهی را برای ارزیابی تأثیرات اجتماعی صورت داده است.[۱]
شهرداری تهران از سال ۱۳۸۶ توسط شورای شهر تهران موظف به انجام مطالعات توجیه فنی، اقتصادی، زیستمحیطی، فرهنگی و اجتماعی برای کلیه طرحها و پروژههای خود شد و این امر بر عهده معاونت امور اجتماعی و فرهنگی آن قرار گرفت. اداره ارزیابی تأثیرات اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران ذیل این معاونت به برگزاری همایشها و دورههای آموزشی مختلفی در این حیطه پرداخته و پیوستهای متعدد اجتماعی و فرهنگی را برای سیاستها، برنامهها، طرحها و پروژههای شهرداری تهران تهیه کرده است. مجموعه آئیننامهها و دستورالعملهای اجرایی اتاف (ارزیابی تأثیرات اجتماعی و فرهنگی) در وبسایت این اداره قابل دسترسی است.
قالب گزارشها
نتایج ارزیابیهای اجتماعی و فرهنگی در قالب گزارشهای مرحلهای ارائه میشود. گزارش پایانی شامل بخشهای زیر است:
- فصل اول- کلیات پژوهش
بیان مسئله، ادبیات پژوهش، مبانی نظری، روششناسی
- فصل دوم- توصیف اقدام
کلیات اقدام، کاربری اراضی، برنامههای اجرایی، نیروهای انسانی درگیر، توجیهها
- فصل سوم- توصیف سیمای اجتماع
فرآیند تاریخی، نیمرخ اجتماعی، وضع موجود در حوزه متغیرهای اجتماعی، اقتصادی و ...
- فصل چهارم- دامنهیابی
دامنه اجتماعی، دامنه جغرافیایی، اولویتبندی و تشکیل ماتریس تأثیرات
- فصل پنجم- برآورد پیامدها
ماتریس پیامدها، ذینفعان و متاثران، تحلیل پیامدها، برآورد پیامدها در آینده
- فصل ششم- مدیریت پیامدها (کاربست)
نظام ارتباطی، نظام اجرا، نظام پایش