۸۲۷
ویرایش
تغییرات
پرش به ناوبری
پرش به جستجو
سطر ۱:
سطر ۱: + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + +
رویکردهای ارزیابی تأثیرات (نمایش مبدأ)
نسخهٔ ۳ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۶:۲۵
، ۳ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۶:۲۵بدون خلاصه ویرایش
رویکردهای ارزیابی تأثیرات را میتوان به سه دسته کلی [[ارزیابی هدفمحور]]، [[ارزیابی زمینهمحور]] و [[ارزیابی عمومی]] تقسیم کرد.
رویکردهای ارزیابی تأثیرات را میتوان به سه دسته کلی [[ارزیابی هدفمحور]]، [[ارزیابی زمینهمحور]] و [[ارزیابی عمومی]] تقسیم کرد.
== ارزیابی هدفمحور ==
منظور از ارزیابی هدفمحور، بررسی میزان تحقق اهداف یک برنامه یا پروژه است که با عناوین مختلفی همچون این موارد از آن یاد میشود:
* Impact Evaluation
* Impact Assessment
* Goal-Oriented Evaluation
* Economic appraisal
* ...
در پایان قابل ذکر است که فعالیتهای سنجش تأثیرات (Impact Measurement) اغلب در رابطه با سرمایهگذاری تأثیرگذار روی شرکتها انجام میشود که در بخش مربوط به ارزیابی تأثیرات شرکتها و صنایع توضیح داده خواهد شد. در این حوزه سنجش تأثیرات به معنای بررسی عملکرد شرکت در دستیابی به شاخصهای عملکردی است که سرمایهگذاری تأثیرگذار به منظور آن صورت گرفته است. بنابراین مراد از این اصطلاح همان ارزیابی هدفمحور تأثیرات است، با این تفاوت که این اهداف اغلب بلندمدت (impact) نیستند و بیشتر خروجیهای کوتاهمدت و میانمدت (output و outcome) حاصل از سرمایهگذاری مورد سنجش قرار میگیرد.
برای اطلاعات بیشتر، [[ارزیابی اثربخشی]] و [[سنجش تأثیرات]] را ببینید.
== ارزیابی زمینهمحور ==
ارزیابی زمینهمحور به بررسی تأثیرات یک موضوع بر زمینههای مختلف اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی میپردازد.
=== تاریخچه ===
طی نیمقرن اخیر، پیامدهای خواسته یا ناخواسته پروژههای بزرگ به ویژه در حوزههایی نظیر انرژی، حملونقل، کشاورزی و شهرسازی مورد توجه پژوهشگران بوده است. با درس گرفتن از تجربیات نامطلوب برخی از این طرحها، اکنون بسیاری از نهادهای حاکمیتی یا تأمینکنندگان مالی پروژههای بزرگ، مجریان را ملزم به ارائه پیوستهای اجتماعی و زیستمحیطی برای ارزیابی و مدیریت پیامدهای سوء این پروژهها کردهاند. ارزیابی زمینهمحور تأثیرات که اغلب از آن به Impact Assessment یاد میشود، به معنای فرآیند شناسایی و مدیریت مسائل اجتماعی یا زیستمحیطی (و در برخی موارد مسائل اقتصادی) حاصل از اجرای یک پروژه است که با مشارکت مخاطبان تأثیرپذیرفته از پروژه به انجام میرسد. این فعالیت میتواند در کل چرخه پروژه، از مراحل آغازین تا پس از استقرار نهایی صورت پذیرد و بنابراین میتواند به صورت گذشتهنگر یا آیندهنگر تعریف شود. برای انجام این فعالیت میتوان به مجموعه متنوعی از نظریهپردازیها، روالها، موردکاویها و اصول اجرایی در ادبیات این حوزه پژوهشی رجوع کرد که توسط نهادهای متولی نظیر انجمن بینالمللی ارزیابی تأثیرات تألیف یا گردآوری شدهاند.
پیشینه ارزیابی تأثیرات به دهه ۱۹۷۰ و قانونگذاری ایالات متحده امریکا در این حیطه باز میگردد. در ابتدا این فعالیت جزئی از روالهای ارزیابی تأثیرات زیستمحیطی به شمار میرفت، اما به تدریج با عیان شدن پیامدهای پروژهها بر روی جوامع انسانی مشخص شد که باید به صورت مجزا به مقوله تأثیرات اجتماعی نیز پرداخته شود. با این حال تجمیع ارزیابیهای تأثیرات زیستمحیطی، اجتماعی و سلامتی ذیل یک چتر واحد میتواند سبب همافزایی این فعالیتها با یکدیگر شود.
=== انواع ===
ارزیابی زمینهمحور را میتوان به طور کلی برای سه زمینه اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی تعریف کرد. اتحادیه اروپا در مستندات مربوط به ارزیابی تأثیرات قوانین (برگرفته از پروژه LIAISE ) به این سه مورد، زمینه حقوق اساسی را نیز اضافه کرده و این زیرشاخهها را برای آنها برشمرده است [5]:
'''زمینههای اقتصادی'''
{| style="width: 60%;"
| style="width: 50%"| - محیط اقتصاد کلان || - رقابت، بازرگانی و جریان سرمایه
|-
| - فعالیت شرکتهای کوچک و متوسط || - هزینه قانونگذاری روی کسبوکارها
|-
| - توسعه فناوری / اقتصاد دیجیتال|| - افزایش نوآوری و پژوهش
|-
| - عملکرد بازار داخلی|| - استقلال انرژی
|-
| - مشتریان و خانوارها || - اختیارات و بودجه عمومی
|-
| - روابط با کشورهای دیگر || - حقوق مالکیت
|}
'''زمینههای اجتماعی'''
{| style="width: 60%;"
| style="width: 50%"| - اشتغال || - شرایط کار
|-
| - توزیع درآمد، حمایت اجتماعی از اقشار خاص || - بهداشت و ایمنی عمومی و نظام سلامت
|-
| - کیفیت و استانداردهای شغلی || - آموزش و مهارتآموزی
|-
| - جرائم، تروریسم و امنیت || - نگهداری میراث فرهنگی / چندزبانی
|-
| - حکمرانی خوب ||
|}
'''زمینههای زیستمحیطی'''
{| style="width: 60%;"
| style="width: 50%"| - آبوهوا || - استفاده بهینه منابع (انرژیهای تجدیدپذیر و تجدیدناپذیر)
|-
| - کیفیت منابع طبیعی و جلوگیری از آلودگی || - تنوع زیستی، جانوران، گیاهان و زیستبومها
|-
| - کاهش و مدیریت پسماند || - کاهش مخاطرات زیستمحیطی
|-
| - حمایت از حیوانات || - تأثیرات زیستمحیطی جهانی
|}
'''زمینههای حقوق اساسی'''
{| style="width: 60%;"
| style="width: 50%"| - کرامت || - آزادی
|-
| - عدم تبعیض || - اتحاد
|-
| - حقوق شهروندی || - عدالت
|}
'''زمینههای متفرقه'''
{| style="width: 60%;"
| style="width: 50%"| - تأثیرات بر کشورهای در حال توسعه || - انسجام اقتصادی و اجتماعی (برای مناطق و صنایع خاص)
|-
| - توسعه پایدار ||
|}
مستندات ارزیابی تأثیرات قوانین اتحادیه اروپا در رابطه با هر یک از این موارد توضیحات لازم را ذکر کرده است. به عنوان نمونه میتواند «ارزیابی تأثیرات بر اشتغال» را بخوانید.
=== مقایسه با ارزیابی هدفمحور ===
ارزیابی زمینهمحور در مقایسه با ارزیابی هدفمحور لزوماً ارتباطی به اهداف کلیدی مداخله ندارد، بلکه منظور از آن بررسی هر گونه تأثیرات طرحها و پروژههای بزرگ بر زمینههای اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی است.
برای اطلاعات بیشتر صفحه [[مقایسه رویکردهای ارزیابی تأثیرات]] را بخوانید.
== ارزیابی عمومی ==
تکمیل شود.
== رویکردهای ارزیابی در زنجیره نتایج ==
== رویکردهای ارزیابی در زنجیره نتایج ==