تغییرات

رویکردهای ارزیابی تأثیرات را می‌توان به سه دسته کلی [[ارزیابی هدف‌محور]]، [[ارزیابی زمینه‌محور]] و [[ارزیابی عمومی]] تقسیم کرد.

رویکردهای ارزیابی تأثیرات را می‌توان به سه دسته کلی [[ارزیابی هدف‌محور]]، [[ارزیابی زمینه‌محور]] و [[ارزیابی عمومی]] تقسیم کرد.

== مقایسه ارزیابی هدف‌محور و ارزیابی زمینه‌محور

== مقایسه ارزیابی هدف‌محور و ارزیابی زمینه‌محور ==

ارزیابی هدف‌محور یا ارزیابی اثربخشی با توجه به اهداف کلان برنامه یا پروژه که در ابتدا مشخص شده است، صورت می‌گیرد. این اهداف باید اصطلاحاً اسمارت  یعنی مشخص، قابل اندازه‌گیری، قابل دستیابی، واقع‌گرایانه و زمان‌مند باشند تا بتوان در انتهای کار آن‌ها را مورد ارزیابی قرار داد. ارزیابی زمینه‌محور در مقایسه با ارزیابی هدف‌محور لزوماً ارتباطی به اهداف کلیدی مداخله ندارد، بلکه منظور از آن بررسی هر گونه تأثیرات طرح‌ها و پروژه‌های بزرگ بر زمینه‌های اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی است. البته با توجه به این که معمولاً زمینه اقتصادی از ابتدای پروژه مورد توجه ویژه واقع می‌شود و ارتباط نزدیکی با اهداف اصلی پروژه دارد، تمرکز ارزیابی زمینه‌محور بیشتر بر ابعاد اجتماعی و زیست‌محیطی خواهد بود. چارچوب‌ها و روال‌های مختلفی برای انجام ارزیابی زمینه‌محور تأثیرات وجود دارد، اما این مقوله همانند ارزیابی اثربخشی دارای اهداف مشخص و قابل اندازه‌گیری نیست و در بسیاری از مواقع از رویکردهای کیفی بهره می‌برد.  

ارزیابی هدف‌محور یا ارزیابی اثربخشی با توجه به اهداف کلان برنامه یا پروژه که در ابتدا مشخص شده است، صورت می‌گیرد. این اهداف باید اصطلاحاً اسمارت  یعنی مشخص، قابل اندازه‌گیری، قابل دستیابی، واقع‌گرایانه و زمان‌مند باشند تا بتوان در انتهای کار آن‌ها را مورد ارزیابی قرار داد. ارزیابی زمینه‌محور در مقایسه با ارزیابی هدف‌محور لزوماً ارتباطی به اهداف کلیدی مداخله ندارد، بلکه منظور از آن بررسی هر گونه تأثیرات طرح‌ها و پروژه‌های بزرگ بر زمینه‌های اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی است. البته با توجه به این که معمولاً زمینه اقتصادی از ابتدای پروژه مورد توجه ویژه واقع می‌شود و ارتباط نزدیکی با اهداف اصلی پروژه دارد، تمرکز ارزیابی زمینه‌محور بیشتر بر ابعاد اجتماعی و زیست‌محیطی خواهد بود. چارچوب‌ها و روال‌های مختلفی برای انجام ارزیابی زمینه‌محور تأثیرات وجود دارد، اما این مقوله همانند ارزیابی اثربخشی دارای اهداف مشخص و قابل اندازه‌گیری نیست و در بسیاری از مواقع از رویکردهای کیفی بهره می‌برد.  

== اصطلاحات مرتبط ==

== اصطلاحات مرتبط ==

نکته دیگر این که در ادبیات مورد استفاده در داخل کشور نیز توافق چندانی برای استفاده از واژگان یکسان وجود ندارد. با این حال در اغلب موارد از عبارت ارزیابی تأثیرات برای اشاره به حوزه Impact Assessment استفاده شده است که از آن جمله می‌توان به اداره ارزیابی تأثیرات اجتماعی و فرهنگی (اتاف) شهرداری تهران یا مرکز ارزیابی تأثیرات اجتماعی در پژوهشگاه علوم انسانی جهاد دانشگاهی اشاره کرد. سازمان حفاظت محیط زیست نیز واحدی با عنوان دفتر ارزیابی اثرات زیست‌محیطی دارد که در آن از واژه «اثر» به جای «تأثیر» استفاده شده است. در حوزه ارزیابی تأثیرات قوانین هر چند که استفاده از عبارت «ارزیابی اثربخشی قوانین» شاید بیشتر با مفهوم آن متناسب باشد، اما در این پژوهش از ادبیات رایج داخلی نظیر مستندات مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی پیروی و به همین صورت بدان اشاره شده است.  

نکته دیگر این که در ادبیات مورد استفاده در داخل کشور نیز توافق چندانی برای استفاده از واژگان یکسان وجود ندارد. با این حال در اغلب موارد از عبارت ارزیابی تأثیرات برای اشاره به حوزه Impact Assessment استفاده شده است که از آن جمله می‌توان به اداره ارزیابی تأثیرات اجتماعی و فرهنگی (اتاف) شهرداری تهران یا مرکز ارزیابی تأثیرات اجتماعی در پژوهشگاه علوم انسانی جهاد دانشگاهی اشاره کرد. سازمان حفاظت محیط زیست نیز واحدی با عنوان دفتر ارزیابی اثرات زیست‌محیطی دارد که در آن از واژه «اثر» به جای «تأثیر» استفاده شده است. در حوزه ارزیابی تأثیرات قوانین هر چند که استفاده از عبارت «ارزیابی اثربخشی قوانین» شاید بیشتر با مفهوم آن متناسب باشد، اما در این پژوهش از ادبیات رایج داخلی نظیر مستندات مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی پیروی و به همین صورت بدان اشاره شده است.  

علاوه بر ارزیابی هدف‌محور و ارزیابی زمینه‌محور، نوع سومی از ارزیابی را می‌توان برشمرد که در اینجا از آن به «ارزیابی عمومی» یاد می‌شود. منظور از این رویکرد، فهرست کردن مهم‌ترین تأثیرات یک موضوع -بدون تمرکز بر اهداف یا زمینه‌های مختلف- است. اغلب نوشته‌ها و مقالاتی را که به شکل عمومی به بررسی یک محصول، سیاست یا سازمان می‌پردازند می‌توان ذیل این رویکرد جای داد، اما مهم‌ترین کارکرد آن را می‌توان در ارزیابی فناوری مشاهده کرد که در آن یک فناوری به شکل عمومی مورد بررسی قرار می‌گیرد.  

علاوه بر ارزیابی هدف‌محور و ارزیابی زمینه‌محور، نوع سومی از ارزیابی را می‌توان برشمرد که در اینجا از آن به «ارزیابی عمومی» یاد می‌شود. منظور از این رویکرد، فهرست کردن مهم‌ترین تأثیرات یک موضوع -بدون تمرکز بر اهداف یا زمینه‌های مختلف- است. اغلب نوشته‌ها و مقالاتی را که به شکل عمومی به بررسی یک محصول، سیاست یا سازمان می‌پردازند می‌توان ذیل این رویکرد جای داد، اما مهم‌ترین کارکرد آن را می‌توان در ارزیابی فناوری مشاهده کرد که در آن یک فناوری به شکل عمومی مورد بررسی قرار می‌گیرد.