ارزیابی تأثیرات شرکتها و صنایع
انواع سرمایهگذاری
سرمایهگذاری در شرکتها و موسسات را میتوان در یک طیف از سرمایهگذاری سنتی تا سرمایهگذاری خیّرانه دستهبندی کرد. طبقات مهم این طیف عبارتند از:
- سرمایهگذاری سنتی
- تنها ملاک برای سرمایهگذاری، میزان سوددهی شرکت است.
- سرمایهگذاری مسئولانه
- سرمایهگذاران علاوه بر سوددهی شرکت، تاحدی به عملکردهای شرکت در زمینههای زیستمحیطی، اجتماعی و راهبری نیز توجه میکنند.
- سرمایهگذاری تأثیرگذار
- جهتگیری و عملکرد شرکت در ایجاد تغییرات مثبت اجتماعی و زیستمحیطی برای سرمایهگذاران اهمیت دارد، اما حداقلی از سوددهی نیز باید وجود داشته باشد.
- خیریهها
- تنها ملاک برای سرمایهگذاری، ایجاد اثرات مثبت اجتماعی و زیستمحیطی است.
ارزیابی تأثیرات شرکتها در حوزههای سرمایهگذاری مسئولانه و سرمایهگذاری تأثیرگذار یکی از موضوعات کلیدی برای تصمیمگیران است. رویکردهای مورد استفاده این دو حوزه به ترتیب مبتنی بر ارزیابی زمینهمحور و ارزیابی هدفمحور است.
سرمایهگذاری مسئولانه
طی سالهای اخیر ارائه گزارشهای پایداری یا گزارشهای ESG توسط شرکتها به یکی از معیارهای سرمایهگذاران، کارمندان و حتی مشتریان برای همکاری با شرکتها تبدیل شده است. منظور از گزارشدهی پایداری ارائه دادههایی در مورد تأثیرات و ارزشافزوده کسبوکارها در سه حوزه زیستمحیطی، اجتماعی و راهبری شرکت است. همانطور که یک شرکت گزارشهای مالی از عملکرد خود ارائه میکند، گزارشهای پایداری میتواند چکیدهای از اطلاعات کیفی و کمّی به همراه تحلیل کارایی شرکت در این حوزهها را به اطلاع مخاطبان برساند. اکنون بسیاری از شرکتها با قرار دادن گزارشهای پایداری خود در کنار گزارشهای عملکرد سالانه نشان میدهند که چگونه موضوعات توسعه پایدار در کسبوکار آنها نهادینه شده است. از همین رو، پرداختن به ارزیابی تأثیرات شرکتها در این نگاه را میتوان از جنس زمینهمحور تلقی کرد.
انواع سرمایهگذاری مسئولانه
موضوع سرمایهگذاری مسئولانه بر اساس میزان اهمیتی که مخاطبان برای این گزارشهای پایداری در کنار گزارشهای مالی قائل میشوند، به دو بخش تقسیم میشود [16]:
- سرمایهگذاری اخلاقی (رویکرد حداقلی): تنها تجارتهای غیراخلاقی نظیر مواد مخدر یا اسلحه از انتخابهای سرمایهگذاری حذف میشوند.
- سرمایهگذاری پایداری (رویکرد حداکثری): موارد مثبت نظیر کاهش پسماند یا کاهش اتلاف انرژی نیز مورد توجه سرمایهگذار قرار میگیرند.
تا کنون نهادهای مختلفی تلاش کردهاند تا استانداردهایی برای ارائه گزارشهای پایداری ارائه دهند که از آن جمله میتوان به موسسه جهانی گزارشدهی ، هیئت حسابداری پایداری و آزمایشگاه غیرانتفاعی بی اشاره کرد. ارائه گزارشهای پایداری توسط شرکتها یکی از توصیههای اهداف توسعه پایدار ذیل هدف ۱۲- تولید و مصرف مسئولانه به شمار میرود. نمونههایی از موضوعات مورد توجه در گزارشدهی پایداری یا ESG این موارد هستند:
- مسائل زیستمحیطی
- تغییرات آبوهوایی و انتشار کربن و گازهای گلخانهای، کیفیت هوا و آب، تنوع زیستی، نابودی جنگلها، استفاده بهینه از انرژی، مدیریت پسماند
- مسائل اجتماعی
- رضایت مشتریان، حفاظت از دادهها و حریم خصوصی، برابری جنسیتی، مشارکت کارمندان، ارتباط با اجتماع، حقوق بشر، استانداردهای کارگری
- مسائل راهبری
- ترکیب مدیریتی، ساختار کمیته بازرسی، رشوهخواری و فساد، جبران خسارات، لابیگری، دخالتهای سیاسی
گزارشهای پایداری را میتوان یکی از خروجیهای حسابداری پایداری به شمار آورد. حسابداری پایداری تلاش میکند تا عملکردهای شرکت را در زمینههای غیرمالی شفاف و آن را به ذینفعان مختلف از جمله سهامداران گزارش کند.
سرمایهگذاری تأثیرگذار
سرمایهگذاری تأثیرگذار نوعی سرمایهگذاری با هدف ایجاد تأثیرات اجتماعی و زیستمحیطی مثبت و قابل اندازهگیری، همزمان با کسب بازدهی مالی است. بازارهای مورد توجه در این حوزه عمدتاً با مسائل چالشبرانگیز جهانی نظیر کشاورزی پایدار، انرژیهای تجدیدپذیر، حفظ منابع طبیعی، تأمین مالی خرد ، و فراهم کردن خدمات پایهای مثل مسکن و سلامت و آموزش در ارتباط هستند.
ویژگیها
مهمترین ویژگیهای سرمایهگذاری تأثیرگذار را میتوان این گونه برشمرد [17]:
- عامدانه بودن
- هدف سرمایهگذار در ایجاد تغییرات مثبت اجتماعی و زیستمحیطی عنصر جداییناپذیر سرمایهگذاری تأثیرگذار به شمار میرود.
- انتظار بازدهی مالی
- سرمایهگذاری تأثیرگذار در انتظار ایجاد بازدهی مالی و یا حداقل بازگشت سرمایه ابتدایی است و از این رو با خیریه و اقدامات صرفاً بشردوستانه تفاوت دارد.
- طیف بازدهی مالی و کلاس داراییها
- سرمایهگذاری تأثیرگذار طیف وسیعی از بازدهی مالی، از نرخ حداقلی تا نرخهای پربازده متناسب با وضعیت بازار را شامل میشود و در اشکال گوناگونی نظیر سرمایه نقدی، درآمد ثابت، سرمایهگذاری جسورانه و یا سهام خصوصی صورت میپذیرد.
- سنجش تأثیرات
- سرمایهگذاران تأثیرگذار خود را ملزم به سنجش و گزارشدهی کارایی اجتماعی و زیستمحیطی سرمایهگذاری انجام شده میدانند.
سنجش تأثیرات
یکی از موضوعات کلیدی در سرمایهگذاری تأثیرگذار، سنجش و مدیریت تأثیرات است. با توجه به این که در اینجا مهمترین معیار برای سرمایهگذاری، تأثیرات بر اجتماع یا محیط زیست است باید بتوان عملکرد شرکتها را در این زمینهها سنجید و با یکدیگر مقایسه کرد. باید دقت داشت که اغلب شاخصهای بررسی تأثیرات به اندازهگیری تأثیرات اصلی و شرکت میپردازند نه تأثیرات جانبی و ضمنی. به عنوان مثال، برای یک شرکت با اهداف آموزشی، شاخصهای مختلفی که به صورت دورههای گزارش میشوند میتواند تعداد افراد آموزش دیده، میزان آموزش، توزیع جنسیتی مخاطبان و مواردی از این دست باشد. بنابراین در این حوزه، موضوع سنجش تأثیرات یا IM پاسخی به نیاز سرمایهگذاران تأثیرگذار است که با تعریف شاخصهای مختلف سعی میکنند امکان بررسی و مقایسه میان پروژههای مختلف در این حوزه را فراهم کنند. با توجه به این که سنجش تأثیرات در اینجا به معنای بررسی میزان دستیابی یک سرمایهگذاری تأثیرگذار به اهداف از پیش تعیین شده است، این نگاه را میتوان مبتنی بر رویکرد ارزیابی هدفمحور تلقی کرد.
ارتباط با فاوا
استانداردهای ESG
ارجاع به SASB و ESG
چارچوبهای پایداری
موسسات دیگری نیز به موضوع تأثیرات صنایع مرتبط با فاوا بر اهداف توسعه پایدار پرداختهاند. برخی از این نهادها عبارتند از:
- انجمن GSMA
- اتحادیه بینالمللی مخابرات که گزارشهایی تحت عنوان ICT4SDG در زمینه تأثیرگذاری فاوا بر تحقق اهداف توسعه پایدار و چگونگی سرمایهگذاری در این حوزه منتشر کرده است [52] [53].
- ابتکار جهانی پایداری الکترونیکی (GeSI ) که به دنبال ارتقای جایگاه شرکتهای فاوا در راستای اهداف توسعه پایدار است. این مجموعه چارچوب ارزیابی پایداری برای سنجش خدمات و محصولات فاوا در زمینههای زیستمحیطی، حقوقبشر و سودمندی ارائه کرده است [54] [55].
- اتحادیه زیرساختهای دیجیتال پایدار (SDIA ) که به دنبال تحقق اقتصاد دیجیتال پایدار در اتحادیه اروپا است [56].
- اتحادیه پایداری الکترونیکی در وزارت محیطزیست، غذا و امور روستایی دولت انگلستان متشکل از نمایندگان کسبوکارها و سازمانهای مردمنهاد که دستورالعملهایی برای به کارگیری پایدار فاوا در کسبوکارها ارائه کرده است [57].