۸۲۷
ویرایش
تغییرات
پرش به ناوبری
پرش به جستجو
سطر ۱:
سطر ۱: + + + + سطر ۲۶:
سطر ۳۰: − − == رویکردهای ارزیابی در زنجیره نتایج == − ارزیابی هدفمحور یا ارزیابی اثربخشی با توجه به اهداف کلان برنامه یا پروژه که در ابتدا مشخص شده است، صورت میگیرد. این اهداف باید اصطلاحاً اسمارت یعنی مشخص، قابل اندازهگیری، قابل دستیابی، واقعگرایانه و زمانمند باشند تا بتوان در انتهای کار آنها را مورد ارزیابی قرار داد. ارزیابی زمینهمحور در مقایسه با ارزیابی هدفمحور لزوماً ارتباطی به اهداف کلیدی مداخله ندارد، بلکه منظور از آن بررسی هر گونه تأثیرات طرحها و پروژههای بزرگ بر زمینههای اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی است. البته با توجه به این که معمولاً زمینه اقتصادی از ابتدای پروژه مورد توجه ویژه واقع میشود و ارتباط نزدیکی با اهداف اصلی پروژه دارد، تمرکز ارزیابی زمینهمحور بیشتر بر ابعاد اجتماعی و زیستمحیطی خواهد بود. چارچوبها و روالهای مختلفی برای انجام ارزیابی زمینهمحور تأثیرات وجود دارد، اما این مقوله همانند ارزیابی اثربخشی دارای اهداف مشخص و قابل اندازهگیری نیست و در بسیاری از مواقع از رویکردهای کیفی بهره میبرد. − − این مثال میتواند تا حدی تفاوت این دو مبحث را نشان دهد: − پروژه احداث یک پل هوایی برای عبور خودروها را تصور کنید که به منظور کاهش ترافیک در یک منطقه اجرا میشود. نتایج این پروژه بدین صورت هستند: − {| − |- − | - Output || احداث پل با مشخصات و ابعاد تعیین شده و با توانایی عبوردهی تعداد معینی خودرو − |- − | - Outcome || میزان استفاده روزانه خودروها از پل احداث شده − |- − | - Impact || کاهش ۱۰ درصدی زمان مورد نیاز ماشینها برای عبور در ساعات اوج ترافیک − |} − − ارزیابی اثربخشی این پروژه به معنای بررسی هدف تعیین شده (زمان عبور ماشینها) پس گذشت از مدتی از احداث پل مذکور است. باید دقت کرد که اهداف پروژه باید کاملاً شفاف و قابل اندازهگیری باشند و اهداف کلی نظیر «بهتر شدن زندگی رانندگان» نمیتواند مدنظر قرار بگیرد. برای انجام این فعالیت، باید دادههای دقیقی از قبل و بعد از احداث پل در دست داشت و با حذف عوامل اضافی (نظیر افزایش تعداد خودروها در شهر، تغییر فصل و بازگشایی مدارس و ...) قضاوت درستی در رابطه با میزان موفقیت طرح در دستیابی به اهداف کلان آن داشت. − از سوی دیگر، ارزیابی زمینهمحور تأثیرات در این پروژه بدین معناست: − * بررسی تأثیرات اجتماعی نظیر کارتنخوابی زیر پل، کسادی مغازههای اطراف، مختل شدن زندگی ساکنان محل، ایمنی پل برای عبور خودروها و مواردی از این قبیل. − * بررسی تأثیرات زیستمحیطی نظیر کاهش آلودگی هوا، کاهش آلودگی صوتی، ایجاد نمای بصری نامناسب و مواردی از این قبیل. − − عمده فعالیت ارزیابی زمینهمحور پیش از شروع احداث پل صورت میگیرد و تدابیر لازم برای رفع مشکلات احتمالی در حین ساخت پل لحاظ میشود. با این حال، پس از پایان پروژه نیز ممکن است بخشهای تکمیلی از فعالیت ارزیابی تأثیرات نیز برای رفع برخی مشکلات به وجود آمده صورت گیرد. به حالت اول اصطلاحاً ارزیابی تأثیرات پیشینی (ex ant IA) و به حالت دوم ارزیابی تأثیرات پسینی (ex post IA) گفته میشود. برای ارزیابی اثربخشی نیز هر چند که در انتهای پروژه استفاده میشود، اما اگر در ابتدای پروژه انجام شود اصطلاحاتی همچون تحلیل هزینه-فایده، یا ارزیابی اقتصادی برای آن استفاده میشود. − − [[پرونده:IE vs IA in Logic Model.png|بندانگشتی|500px|تفاوت ارزیابی هدفمحور و ارزیابی زمینهمحور در زنجیره نتایج]] − بنابراین به اختصار میتوان تفاوتهای ارزیابی هدفمحور و ارزیابی زمینهمحور را این گونه برشمرد: − * ارزیابی هدفمحور یا ارزیابی اثربخشی برای ارزیابی تحقق اهداف کلان، مشخص و از پیش تعیین شده به کار میرود، در حالی که ارزیابی زمینهمحور به بررسی تأثیرات در زمینههای مختلف به ویژه در ابعاد اجتماعی و زیستمحیطی میپردازد. − * ارزیابی اثربخشی بیشتر بر روشهای آماری و شواهدمحور متکی است، در حالی که ارزیابی زمینهمحور از رویکردهای مختلف نظیر دریافت نظرات ذینفعان یا بازدیدهای میدانی بهره میبرد. سطر ۶۱:
سطر ۳۹: − +
رویکردهای ارزیابی تأثیرات (نمایش مبدأ)
نسخهٔ ۳ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۰۱
، ۳ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۰۱بدون خلاصه ویرایش
رویکردهای ارزیابی تأثیرات را میتوان به سه دسته کلی [[ارزیابی هدفمحور]]، [[ارزیابی زمینهمحور]] و [[ارزیابی عمومی]] تقسیم کرد.
رویکردهای ارزیابی تأثیرات را میتوان به سه دسته کلی [[ارزیابی هدفمحور]]، [[ارزیابی زمینهمحور]] و [[ارزیابی عمومی]] تقسیم کرد.
=== برداشتهای متفاوت از ارزیابی تأثیرات ===
دو برداشت متفاوت از تأثیر (Impact) یک مداخله وجود دارد. برداشت نخست همان معنای تغییرات بلندمدت یا میزان تحقق اهداف کلانی است که مداخله برای دستیابی به آن صورت گرفته بود، و برداشت دوم تأثیرات مداخله بر زمینههای جانبی نظیر اقتصاد، اجتماع و محیط زیست است. برای اطلاعات بیشتر به صفحات «ارزیابی هدفمحور» و «ارزیابی زمینهمحور» مراجعه کنید.
== ارزیابی هدفمحور ==
== ارزیابی هدفمحور ==
== ارزیابی عمومی ==
== ارزیابی عمومی ==
علاوه بر ارزیابی هدفمحور و ارزیابی زمینهمحور، نوع سومی از ارزیابی را میتوان برشمرد که در این دانشنامه از آن به «ارزیابی عمومی» یاد میشود. منظور از این رویکرد، فهرست کردن مهمترین تأثیرات یک موضوع -بدون تمرکز بر اهداف یا زمینههای مختلف- است. اغلب نوشتهها و مقالاتی را که به شکل عمومی به بررسی یک محصول، سیاست یا سازمان میپردازند میتوان ذیل این رویکرد جای داد، اما مهمترین کارکرد آن را میتوان در ارزیابی فناوری مشاهده کرد که در آن یک فناوری به شکل عمومی مورد بررسی قرار میگیرد.
علاوه بر ارزیابی هدفمحور و ارزیابی زمینهمحور، نوع سومی از ارزیابی را میتوان برشمرد که در این دانشنامه از آن به «ارزیابی عمومی» یاد میشود. منظور از این رویکرد، فهرست کردن مهمترین تأثیرات یک موضوع -بدون تمرکز بر اهداف یا زمینههای مختلف- است. اغلب نوشتهها و مقالاتی را که به شکل عمومی به بررسی یک محصول، سیاست یا سازمان میپردازند میتوان ذیل این رویکرد جای داد، اما مهمترین کارکرد آن را میتوان در ارزیابی فناوری مشاهده کرد که در آن یک فناوری به شکل عمومی مورد بررسی قرار میگیرد.
== مقایسه رویکردهای ارزیابی ==
== مقایسه رویکردهای ارزیابی ==
در برخی مواقع توجه به تأثیرات اجتماعی و زیستمحیطی یک موضوع همراستا با اهداف اصلی آن موضوع است. به عنوان مثال، ارزیابی تأثیرات پروژههای فاوا برای توسعه (ICT4D) یا تأثیرات حاصل از سرمایهگذاری تأثیرگذار (کسبوکارهای معطوف به تحقق اهداف توسعه پایدار) به معنای «ارزیابی اثربخشی» آنها است و صحبت از تأثیرات زمینهای یا تأثیرات جانبی در این میان چندان مورد اعتنا قرار نمیگیرد.
در برخی مواقع توجه به تأثیرات اجتماعی و زیستمحیطی یک موضوع همراستا با اهداف اصلی آن موضوع است. به عنوان مثال، ارزیابی تأثیرات پروژههای فاوا برای توسعه (ICT4D) یا تأثیرات حاصل از سرمایهگذاری تأثیرگذار (کسبوکارهای معطوف به تحقق اهداف توسعه پایدار) به معنای «ارزیابی اثربخشی» آنها است و صحبت از تأثیرات زمینهای یا تأثیرات جانبی در این میان چندان مورد اعتنا قرار نمیگیرد.
=== در زنجیره نتایج ===
=== جمعبندی ===
=== جمعبندی ===