ارزیابی تأثیرات پروژهها: تفاوت بین نسخهها
| سطر ۱۹: | سطر ۱۹: | ||
== ارزیابی چرخه عمر == | == ارزیابی چرخه عمر == | ||
| − | صفحه | + | یکی دیگر از رویکردهای رایج در زمینه ارزیابی تأثیرات محصول یا خدمت، ارزیابی چرخه عمر است. برای اطلاعات بیشتر صفحه [[ارزیابی چرخه عمر]] را بخوانید. |
[[رده:رویکردهای ارزیابی تأثیرات]] | [[رده:رویکردهای ارزیابی تأثیرات]] | ||
[[رده:تأثیرات برنامهها و پروژهها]] | [[رده:تأثیرات برنامهها و پروژهها]] | ||
نسخهٔ ۲۵ نوامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۶:۵۲
بررسی میزان دستیابی به اهداف از پیش تعیین شده و تأثیرات اصلی یک پروژه توسط روالهای ارزیابی اثربخشی انجام میشود [3] [2]. این شیوه در ابتدا برای پروژهها و طرحهای توسعهای در کشورها یا مناطق محروم به کار گرفته شد، اما امروز بخشی از روال پایش و ارزیابی انواع برنامهها و پروژهها در کشورهای مختلف به شمار میرود. در زمینه تأثیرات جانبی پروژهها و محصولات و خدمات، شیوه مرسوم همان الزام به اخذ مجوزها و رعایت استانداردهاست. امروزه مجوزهای مختلف زیستمحیطی، بهداشتی، اجتماعی، امنیتی و اقتصادی برای انواع فعالیتهای تجاری وجود دارند که اغلب و یا شاید همه آنها با هدف کاهش اثرات نامطلوب در زمینههای مختلف طراحی شدهاند. از آنجا که هدف اصلی قانونگذاری و تنظیمگری کمک به رشد اقتصادی، رفاه اجتماعی و حفظ محیط زیست است [7] اغلب الزامات قانونی را میتوان در همین راستا تلقی کرد.
در سالهای اخیر برای کسبوکارها یا پروژههای بزرگ علاوه بر مجوزهای زیستمحیطی، مجوز اجتماعی فعالیت نیز در حال پررنگ شدن است. این عبارت ابتدا در حوزه کاری شرکتهای مرتبط با استخراج مواد معدنی ابداع شد، اما امروزه در گستره زیادی از کسبوکارها رواج پیدا کرده است. منظور از مجوز اجتماعی، ایجاد رضایتمندی عمومی توسط شرکت در زمینههایی نظیر فعالیت قانونی، احترام به ساکنان محلی، حفظ محیط زیست و مواردی از این قبیل است [8]. طرح مقولاتی همچون پیوست فرهنگی پروژههای ملی یا ارزیابی تأثیرات اجتماعی-فرهنگی پروژههای شهری در ایران نیز نوعی الزام در همین راستا به شمار میرود.
الزامات و مجوزهای اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی را میتوان به دو دسته کلی تقسیم کرد. دسته اول با کسب تجربه از نتایج ارزیابی تأثیرات در گذشته، اکنون بدون نیاز به انجام مجدد ارزیابی تأثیرات به صراحت حد و حدود خاصی را برای فعالیتها تعریف میکنند. دسته دوم مجوزهایی هستند که در ابتدا حدومرز صریحی برای فعالیت مشخص نمیکنند، اما صاحبان فعالیتها را وادار به انجام ارزیابی تأثیرات کرده و سپس نتایج آن را وارسی و ملاحظات لازم را اعمال میکنند. به عنوان مثال، در یک پروژه پل شهری برای عبور خودروها اقدامات ضروری جهت رعایت ایمنی از قبل مشخص شده است و بنابراین این الزامات در دسته نخست مجوزها جای میگیرد (با توجه به ارزیابی تأثیرات متعددی که در این قبیل پروژهها انجام و مخاطرات مذکور در آنها آشکار شده است)، در حالی که برای موارد اجتماعی دیگر باید گزارش ارزیابی تأثیرات اجتماعی توسط پیمانکار تهیه شده و اقدامات مربوطه به تائید شهرداری برسد. این گزارش به عنوان مثال میتواند تجمع معتادان در زیر پل را به عنوان یک تأثیر اجتماعی شناسایی کرده و ایجاد یک اتاقک برای نیروی انتظامی در زیر پل را به عنوان راهکار پیشنهاد داده باشد. در اینجا ایمنی پل یک الزام از پیش تعیین شده، و مقابله با تجمع معتادان یک الزام به دست آمده از گزارش ارزیابی تأثیرات است.
الزامات و مجوزهای اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی میتواند از سمت نهادهای مختلفی همچون دولت، موسسات مالی، کارفرمایان، مشتریان، نهادهای مردمی و حتی خود صاحبان کسبوکار مورد توجه قرار گیرد. به عنوان مثال، برخی استانداردها ممکن است از سوی صاحبان کسبوکارها به صورت داوطلبانه رعایت شوند، از جمله مجموعه استانداردهای ایزو ۱۴۰۰۰ برای مدیریت مسائل محیط زیستی و مجموعه استانداردهای ایزو ۲۶۰۰۰ برای مسئولیتپذیری در حوزههای اجتماعی. موسسات مالی نیز برای اعطای وام به برنامهها و پروژههای بزرگ ارائه پیوست اجتماعی و زیستمحیطی را الزام میکنند و از این رو برخی از مهمترین استانداردهای ارزیابی تأثیرات پروژه توسط آنها تدوین شده است. به عنوان مثال، بانک جهانی با ارائه مجموعهای از استانداردهای اجتماعی و زیستمحیطی، وامگیرندگان خود را به سوی استقرار اهداف توسعه پایدار سوق میدهد. عناوین مجموعه استانداردهای دهگانه بانک جهانی در این حوزه بدین صورت است [9]:
- ارزیابی و مدیریت مخاطرات و تأثیرات اجتماعی و زیستمحیطی
- کارگران و محیط کار
- بهینهسازی منابع و پیشگیری از آلودگی
- سلامت و ایمنی جوامع
- محدودیتهای تصرف و کاربری اراضی
- حفظ تنوع زیستی و مدیریت پایدار منابع طبیعی زنده
- مردم بومی و مناطق محروم
- میراث فرهنگی
- واسطههای مالی
- تعامل با ذینفعان و انتشار اطلاعات
استاندارد نخست به شکل عمومی به پیامدهای اجتماعی و زیستمحیطی میپردازد و استانداردهای بعدی موضوعات اختصاصی را بر حسب نوع پروژه از حیث مخاطرات و پیامدهای حساسیتبرانگیز مورد کاوش قرار میدهند.
ارزیابی چرخه عمر
یکی دیگر از رویکردهای رایج در زمینه ارزیابی تأثیرات محصول یا خدمت، ارزیابی چرخه عمر است. برای اطلاعات بیشتر صفحه ارزیابی چرخه عمر را بخوانید.