|
|
| (یک نسخهٔ میانیِ همین کاربر نمایش داده نشده است) |
| سطر ۱: |
سطر ۱: |
| − | '''زنجیره نتایج''' (Results Chain) یا مدل منطقی (Logic Model) رابطه مفهومی ورودیهای اولیه تا تأثیرگذاری نهایی را برای یک مداخله اعم از یک پروژه، برنامه یا سیاست نشان میدهد. | + | '''زنجیره نتایج''' (Results Chain) یا مدل منطقی (Logic Model) رابطه مفهومی ورودیها تا خروجیها و تأثیرگذاری نهایی را برای یک مداخله اعم از یک پروژه، برنامه یا سیاست نشان میدهد. |
| | | | |
| | == مراحل == | | == مراحل == |
| سطر ۱۳: |
سطر ۱۳: |
| | * Output : تعداد مادرانی که در این آموزشها شرکت کردهاند. (خروجی برنامه) | | * Output : تعداد مادرانی که در این آموزشها شرکت کردهاند. (خروجی برنامه) |
| | * Outcome : میزان مادرانی که روشهای آموزش دیده شده را در عمل به کار گرفتهاند. (نتیجه برنامه) | | * Outcome : میزان مادرانی که روشهای آموزش دیده شده را در عمل به کار گرفتهاند. (نتیجه برنامه) |
| − | * Impact : میزان کاهش سوءتغذیهای که در بلندمدت برای کودکان خردسال رخ داده است (هدف کلان برنامه) | + | * Impact : میزان کاهش سوءتغذیهای که در بلندمدت برای کودکان خردسال رخ داده است. (هدف کلان برنامه) |
| | | | |
| − | == رویکردهای ارزیابی تأثیرات ==
| + | [[رده:مفاهیم پایه]] |
| − | ارزیابی هدفمحور یا [[ارزیابی اثربخشی]] با توجه به اهداف کلان برنامه یا پروژه که در ابتدا مشخص شده است، صورت میگیرد. این اهداف باید اصطلاحاً اسمارت یعنی مشخص، قابل اندازهگیری، قابل دستیابی، واقعگرایانه و زمانمند باشند تا بتوان در انتهای کار آنها را مورد ارزیابی قرار داد. ارزیابی زمینهمحور در مقایسه با ارزیابی هدفمحور لزوماً ارتباطی به اهداف کلیدی مداخله ندارد، بلکه منظور از آن بررسی هر گونه تأثیرات طرحها و پروژههای بزرگ بر زمینههای اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی است. البته با توجه به این که معمولاً زمینه اقتصادی از ابتدای پروژه مورد توجه ویژه واقع میشود و ارتباط نزدیکی با اهداف اصلی پروژه دارد، تمرکز ارزیابی زمینهمحور بیشتر بر ابعاد اجتماعی و زیستمحیطی خواهد بود. چارچوبها و روالهای مختلفی برای انجام ارزیابی زمینهمحور تأثیرات وجود دارد، اما این مقوله همانند ارزیابی اثربخشی دارای اهداف مشخص و قابل اندازهگیری نیست و در بسیاری از مواقع از رویکردهای کیفی بهره میبرد.
| |
| − | | |
| − | این مثال میتواند تا حدی تفاوت این دو مبحث را نشان دهد:
| |
| − | پروژه احداث یک پل هوایی برای عبور خودروها را تصور کنید که به منظور کاهش ترافیک در یک منطقه اجرا میشود. نتایج این پروژه بدین صورت هستند:
| |
| − | {|
| |
| − | |-
| |
| − | | - Output || احداث پل با مشخصات و ابعاد تعیین شده و با توانایی عبوردهی تعداد معینی خودرو
| |
| − | |-
| |
| − | | - Outcome || میزان استفاده روزانه خودروها از پل احداث شده
| |
| − | |-
| |
| − | | - Impact || کاهش ۱۰ درصدی زمان مورد نیاز ماشینها برای عبور در ساعات اوج ترافیک
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | ارزیابی اثربخشی این پروژه به معنای بررسی هدف تعیین شده (زمان عبور ماشینها) پس گذشت از مدتی از احداث پل مذکور است. باید دقت کرد که اهداف پروژه باید کاملاً شفاف و قابل اندازهگیری باشند و اهداف کلی نظیر «بهتر شدن زندگی رانندگان» نمیتواند مدنظر قرار بگیرد. برای انجام این فعالیت، باید دادههای دقیقی از قبل و بعد از احداث پل در دست داشت و با حذف عوامل اضافی (نظیر افزایش تعداد خودروها در شهر، تغییر فصل و بازگشایی مدارس و ...) قضاوت درستی در رابطه با میزان موفقیت طرح در دستیابی به اهداف کلان آن داشت.
| |
| − | از سوی دیگر، ارزیابی زمینهمحور تأثیرات در این پروژه بدین معناست:
| |
| − | * بررسی تأثیرات اجتماعی نظیر کارتنخوابی زیر پل، کسادی مغازههای اطراف، مختل شدن زندگی ساکنان محل، ایمنی پل برای عبور خودروها و مواردی از این قبیل.
| |
| − | * بررسی تأثیرات زیستمحیطی نظیر کاهش آلودگی هوا، کاهش آلودگی صوتی، ایجاد نمای بصری نامناسب و مواردی از این قبیل.
| |
| − | | |
| − | عمده فعالیت ارزیابی زمینهمحور پیش از شروع احداث پل صورت میگیرد و تدابیر لازم برای رفع مشکلات احتمالی در حین ساخت پل لحاظ میشود. با این حال، پس از پایان پروژه نیز ممکن است بخشهای تکمیلی از فعالیت ارزیابی تأثیرات نیز برای رفع برخی مشکلات به وجود آمده صورت گیرد. به حالت اول اصطلاحاً ارزیابی تأثیرات پیشینی (ex ant IA) و به حالت دوم ارزیابی تأثیرات پسینی (ex post IA) گفته میشود. برای ارزیابی اثربخشی نیز هر چند که در انتهای پروژه استفاده میشود، اما اگر در ابتدای پروژه انجام شود اصطلاحاتی همچون تحلیل هزینه-فایده، یا ارزیابی اقتصادی برای آن استفاده میشود.
| |
| − | | |
| − | [[پرونده:IE vs IA in Logic Model.png|بندانگشتی|500px|تفاوت ارزیابی هدفمحور و ارزیابی زمینهمحور در زنجیره نتایج]]
| |
| − | بنابراین به اختصار میتوان تفاوتهای ارزیابی هدفمحور و ارزیابی زمینهمحور را این گونه برشمرد:
| |
| − | * ارزیابی هدفمحور یا ارزیابی اثربخشی برای ارزیابی تحقق اهداف کلان، مشخص و از پیش تعیین شده به کار میرود، در حالی که ارزیابی زمینهمحور به بررسی تأثیرات در زمینههای مختلف به ویژه در ابعاد اجتماعی و زیستمحیطی میپردازد.
| |
| − | * ارزیابی اثربخشی بیشتر بر روشهای آماری و شواهدمحور متکی است، در حالی که ارزیابی زمینهمحور از رویکردهای مختلف نظیر دریافت نظرات ذینفعان یا بازدیدهای میدانی بهره میبرد.
| |
| − | | |
| − | | |
| − | | |
| − | [[رده:مفاهیم پایهای]] | |
زنجیره نتایج (Results Chain) یا مدل منطقی (Logic Model) رابطه مفهومی ورودیها تا خروجیها و تأثیرگذاری نهایی را برای یک مداخله اعم از یک پروژه، برنامه یا سیاست نشان میدهد.
مراحل
متأسفانه در متون فارسی برای اشاره به این مراحل از معادلهای یکسانی استفاده نشده و ادبیات این حوزه تاحدی دچار آشفتگی است. بنابراین در اینجا برای اشاره به مراحل آن از لغات انگلیسی استفاده میشود:
زنجیره نتایج یک مداخله نظیر سیاست، برنامه یا پروژه
- Input منابعی نظیر بودجه یا نیروی انسانی است که برای شروع برنامه باید در اختیار قرار گیرد.
- Activities فعالیتهایی نظیر کارگیری ابزارها است که در حین برنامه اجرا میشود.
- Output نتایج مستقیمی است که از اجرای برنامه حاصل میشود.
- Outcome نتایج کوتاهمدت، میانمدت یا بلندمدتی است که اجرا برنامه حاصل میشود.
- Impact تغییرات بنیادی یا بلندمدتی است که در سیستمها یا اجتماع در اثر اجرای برنامه رخ میدهد.
به عنوان مثال، در یک برنامه آموزشی مادران برای نحوه تغذیه نوزادان، میتوان این دستاوردها را در نظر گرفت:
- Output : تعداد مادرانی که در این آموزشها شرکت کردهاند. (خروجی برنامه)
- Outcome : میزان مادرانی که روشهای آموزش دیده شده را در عمل به کار گرفتهاند. (نتیجه برنامه)
- Impact : میزان کاهش سوءتغذیهای که در بلندمدت برای کودکان خردسال رخ داده است. (هدف کلان برنامه)
